Dagelijks werken de partners van het NPRZ om het op Zuid beter te maken voor de huidige en nieuwe bewoners. Deze serie portretteert de mensen die werken aan een sterker Zuid. Deze keer: Frederique Veldman, die oproept om licht verstandelijk beperkte mensen waar nodig tegemoet te komen.

Er is een groep mensen in onze samenleving, en zeker ook op Rotterdam-Zuid, met een licht verstandelijke beperking. Dat mag je hardop zeggen, het is gewoon een feit, en met die mensen moeten we rekening houden in onze benadering. Dat was de boodschap van een vlammend betoog dat Frederique Veldman in het voorjaar van 2023 schreef voor de Rotterdamse nieuwssite Vers Beton.
Kort daarvoor had Marco Pastors, directeur van het Nationaal Programma Rotterdam-Zuid (NPRZ), gezegd dat een derde van de inwoners van Rotterdam-Zuid licht verstandelijk beperkt is. Dat leidde tot een golf van kritiek: men vond dit stigmatiserend.

Frederique Veldman is gespecialiseerd in het onderwerp ‘licht verstandelijke beperking’ (lvb). Ze verdedigde Pastors met verve en vindt nog steeds dat dit onderwerp nodig uit de taboesfeer moet. “Het is belangrijk dat mensen zich realiseren dat deze groep er is. Deze mensen hebben het niet gemakkelijk. Ik heb zelf een neefje met een lvb, en zie hoe hij en mijn zus worstelen.”

Veldman geeft leiding aan negen wijkteams op Zuid, waarvan vier in IJsselmonde. In de wijkteams zitten verschillende hulpverleners met expertise op het gebied van onder andere opvoeding, financiën en schulden, werk en dagbesteding, wonen, huiselijk geweld en verslaving. Bewoners met vragen op deze of andere gebieden kunnen zich tot het wijkteam wenden. Ze krijgen dan hulp, of worden – als de situatie gecompliceerd is – doorverwezen. Als leidinggevende houdt Veldman graag voeling met de praktijk. Dat doet ze bijvoorbeeld door af en toe mee te gaan met een collega op huisbezoek.

Ingewikkelde samenleving
Bij de wijkteams komen regelmatig hulpvragen van lvb’ers binnen. “Als je cognitief minder sterk bent, loop je tegen allerlei problemen aan. De samenleving wordt steeds ingewikkelder; we moeten steeds meer online regelen. Terwijl veel lvb’ers moeite hebben met lezen, schrijven, rekenen en dingen als klokkijken. Dat leidt tot allerlei problemen. Iemand komt bijvoorbeeld te laat op zijn afspraak voor een uitkering. Dat wordt uitgelegd als een gebrek aan motivatie, terwijl hij misschien niet kan zien hoe laat het is en niet kan plannen wanneer hij van huis moet.”

Lvb’ers lopen op allerlei terreinen vast. “Mensen hebben opvoedproblemen, lopen financieel vast, krijgen een huurschuld, problemen op het werk of ze dreigen hun uitkering kwijt te raken. Ze worden ook niet begrepen. Dat kan er toe leiden dat een lvb’er zich uit onmacht agressief uit, waardoor professionals nog meer hun handen van deze mensen aftrekken.” In zo’n stressvolle situatie kan hulp veel uitmaken.” Een IQ gaat ook met begeleiding niet omhoog, zegt Veldman. “Maar wanneer je met mensen hun schulden of middelengebruik aanpakt, kunnen ze daarna vaak zelf weer verder. Al zijn er ook mensen die permanente begeleiding nodig hebben.”

Afspraken met verschillende partijen kunnen voorkomen dat een situatie verder uit de hand loopt. Zo melden woningcorporaties iemand bij de gemeente aan wanneer diens huurschuld oploopt. Het wijkteam zoekt dan contact. En komt een kind in de winter veel te dun gekleed naar school, dan kan dat reden zijn om het wijkteam in te schakelen. Veel scholen hebben inmiddels een eigen schoolzorgteam. Een medewerker van het wijkteam zit op de school, bezoekt de ouderkamer en doet mee aan de overleggen over kinderen die extra zorg nodig hebben. Dat kan leiden tot coaching voor een gezin, of begeleiding door een organisatie die mensen met een verstandelijke beperking ondersteunt, zoals ASVZ of Pameijer.

Slechte woningen
Naast lvb krijgen wijkteams veel te maken met problemen rond huisvesting. “De kwaliteit van veel huizen laat te wensen over”, zegt Veldman. “Huurders kampen met schimmel en ongedierte. Veel woningen op Zuid worden verhuurd door particuliere woningeigenaren, die weinig aan hun woningen doen, maar wel hoge huren rekenen.” Verder is er een groot tekort aan (betaalbare) woningen. Gescheiden stellen blijven gedwongen samenwonen en bankslapers trekken van familie naar kennissen omdat ze niet aan een woning kunnen komen. Veldman: “Door zulke problemen gaan vaak ook school en werk niet goed. Dan krijg je middelengebruik, of wordt er weleens een klap uitgedeeld.”

Kwestie van geluk of pech
Veldman groeide op in het Oude Noorden en woonde lang en met plezier in Oud Charlois. “Als ik door de wijken op Zuid fiets, krijg ik een warm gevoel. Het is best fijn wonen hier, in IJsselmonde bijvoorbeeld is veel groen en het is ruim van opzet.” Maar ze beseft ook dat, zowel in Noord als op Zuid, de één het meer getroffen heeft dan de ander. “De Feyenoordspeler Erroll Refos, een oud-klasgenoot van mij, vertelde eens dat veel jongens met wie hij vroeger voetbalde op de pleintjes, inmiddels verslaafd zijn. Ik vind net als hij: het is geen verdienste als je veel talenten hebt of uit een gezin komt waar je veel meekreeg. Sommige mensen hebben op dat terrein pech en die verdienen onze hulp.”

Helaas is er zowel bij de wijkteams als bij de hulpverlenende instanties waarnaar zij vaak doorverwijzen, een personeelstekort. “Vroeger moest een gezinscoach die bij ons kwam werken minstens drie jaar ervaring hebben”, vertelt Veldman. “Dat kunnen we nu niet meer eisen. Nu sturen we noodgedwongen soms mensen die net van de opleiding komen, naar complexe gezinnen. Doorverwijzen lukt ook niet altijd door lange wachtlijsten. Soms houden de wijkteams mensen dan wat langer bij zich, al is dat niet ideaal.” Ze heeft wel de indruk dat de komende wetgeving rond zzp’ers er nu al voor zorgt dat meer mensen in loondienst gaan. “Daardoor verbetert de situatie wel.”

Toon interesse
Soms zorgen kleine ingrepen al voor verbetering. De gemeente Rotterdam heeft bijvoorbeeld een speciaal team in huis dat ervoor zorgt dat de brieven aan inwoners goed te begrijpen zijn. Veldman: “Mijn drijfveer is dat ik graag wil dat iedereen kan meedoen. Wil je een inclusieve samenleving? Besef dan dat niet iedereen makkelijk meekomt. Toon interesse in mensen met een ander intelligentieniveau dan jij en zie ook hun andere talenten. En laten we degenen met wie het even wat minder gaat, vooral een ‘kontje’ geven.”

Wie graag advies wil ontvangen over het werken met lvb’ers, mag contact met Frederique Veldman opnemen, fl.veldman@rotterdam.nl. Ze tipt om ook eens te kijken op de website van MEE.